plazma - amatör bilgisayar kültürü

Rakı, Balık, Spectrum

Arda Ö. 'Ref' Erdikmen

Şekil 1.

Simsiyah ve oval hatlara sahip bir gövde üzerinde, koyu turkuaz renkte kauçuk tuşlar kutuyu açtığımda gördüğüm ilk şeydi. Bir hayal kırıklığıyla kutudan çıkardığım alet babamın hesap makinesinden biraz büyük, biraz inceydi. Büyük bir dikkatle sehpanın önüne koydum ve kutuya geri döndüm. Ne bir oyun kolu, ne de kartuş vardı. Sadece kendi gibi kapkara bir teyp kasedi…

Ben Arda Ö. Erdikmen, 1983 yılında ZX Spectrumla tanışmam bu şekilde olmuştu. Benim kuşağımdaki tüm erkek çocuklarının buna benzer hikayeleri vardır. İşte bu hikayeler bizim için eski bilgisayarlarımızı özel yapar. Horace ya da Last Ninja yüklenirken ekran yanında verilmiş pozlar, babalarımızın çemberleri ya da ilk bisikletleri ile çektirilmiş pozlara benzer. Bilgisayarın başına geçmek için ailemizle yaptığımız kavgalar ve antlaşmalar, upuzun listeden sadece birkaç oyun seçmek zorunda olmanın baskısı içimize işlemiştir.

Bu sayıda size zx spectrum’a ait anılardan bahsedeceğim. Böylelikle retro kültüre yabancı olanlar Spectrum’un kokusunu biraz alabilirler umarım. Spectrum’u spectrum yapan başlıklara değinirken teknik gargaradan kaçınmaya çalışacağım.

İşte zx spectrum’un “top 10”i:

Chuntey: Tüm Spectrumcular kesinlikle bu konuda hemfikir olacaklardır: teypten yükleme yaparken her an, herhangi bir sebep olmadan yüklemeniz yarıda kalabilir. Bu sebepten yükleme sırasında bilgisayarın “Aura”sı bozulmamalı, yükleme rahatsız edilmemelidir. Spectrumcuların bu auraya verdikleri isim “Chuntey”dir. En sevdiğiniz oyun yüklenirken annenizin kapıdan içeriye çikolatalı ekmek ve çay ile girmesi chuntey üzerinde ağır bir rezonans oluşturup “R Tape loading error” hatasına sebebiyet verebilir.

Şekil 2.

Spectrum: Zx Spectrum aslında sinclair’in ZX81 serisi bilgisayarlarının devamı. Fakat bu modelden önce mono olan görüntü çıkışına fazladan 15 gökkuşağı rengi eklendiği için buna “Spectrum” kod adı verilmiş.

Yükleme hızı: Standart yükleme hızında 48kb bilgiyi yaklaşık dörtbuçuk dakikada teypten yükleyebilir.

Joffa: Jonathan Smith, nam-ı diğer Joffa spectrum’un en ünlü programcılarından biridir. Kendisi zamanında ocean, imagine, specialFX gibi spectrum’a dağıtım yapam büyük firmalarla çalışmış olmasının yanında ünü, kullandığı çok hızlı titreşimsiz ekran tazeleme kodundan gelir. Yani spectrum’a tüm ekranı bir piksellik keskinlikle kaydırma yeteneğini sağlayan kodu ilk yazan adamdır (Joffa stack’i ekranın başlangıç adresine ayarlayıp veriyi stack’e push ederek çizimi gerçekleştiriyordu). Bunun yanında joffa her oyununda kendi adını çok acaip yöntemlerle (ters, ayna, kendi ismiyle dalga geçerek vs.) yazarak bir stil oluşturmuş, farkında olmadan adının duyulmasını da sağlamıştır.

6031769: Matthew Smith’in sürücü belgesinin numarası, spectrumcu kuşağın ezbere bildiği bir rakam olmuştur. (bu numara ile manic miner’da cheat yapabiliyorsunuz)

"Kesinlikle stonkers değil": Spectrum’da onbinlerce oyun var, ve elbette birileri size daha önce oynadığı bir oyunun adını soracaktır. İşte burada yine spectrumculara özgü bir cevapla işe başlamak gerekiyor: “Kesinlikle stonkers değil!”. Aslında stonkers, 1983’de çıkmış, gerçek zamanlı bir strateji oyunu (en azından denemişler). Hem stonker’in bir argo karşılığı olması, hem de oyunun pek birşeye benzememesi bu cümleyi zaman içinde spectrum popüler kültürü içerisine sokmuş.

Chaos Constructions: Spectrum camiasının alternatif yüzünü gösteren, doğu bloğu ülkeleri programcılarını bir araya getiren en önemli etkinlik, St.Petersburg’da düzenlenen demopartisi. 11 yıldır düzenlenen festivalin yarışma bölümünde 7 ayrı zx spectrum kategorisi bulunuyor ve bu partide her yıl yüklü miktarda ürün çıkıyor.

Sertifika: http://www.worldofspectrum.org/testzx.cgi adresinde bulunan ne kadar iyi bir spectrum kullanıcısı olduğunuzu ölçerek size bir sertifika veren bir test var. Soru bankasında, farklı kategorilerde sorular var ve bunlar size rastgele soruluyor. Spectrum Okulunun geçme notu ise 70. Sınavı almadan önce iyi çalışın, göründüğü kadar kolay değil.

WorldOfSpectrum: Martijn Van Heide’nin oluşturtuğu en geniş ve tamamen legal zx spectrum yazılım veritabanı. Sitenin yöneticisi ve arkadaşları, tesbit edebildikleri her yazılım evi ve yazara ulaşarak, onlardan yazılı izin belgeleri alıyorlar ve bu izinlerden sonra programları arşive ekliyorlar. Spectrum’un son sahibi Amstrad, “world of spectrum”un bağlantı kurmasnın ardından, tüm spectrum ürünü yazılımlarını public domain haline getirdi, bunun sonucunda emülasyon programları ve alternatif rom sürümleri hızla çoğaldı.

Şekil 3.

Sir Clive Sinclair: Sinclair bilgisayarlarının yaratıcısı. Bir dönem zx spectrum satışları o kadar iyi gidiyordu ki, bir tv röportajında zx spectrum için neden disket sürücü yerine manyetik bant esaslı yükleme sistemi “microdrive”ı sattıklarını soran muhabir bayana, “Biz bu eleştiriyi yapan tüm şirketlerden (commodore ve tüm msx üreticilerini kastederek) daha çok ürün satıyoruz, markette söz sahibi olduğumuza inanıyor ve kendimize özel seçimlerimizi yapabileceğimizi biliyoruz” diyecek kadar burnu kalkmıştı.

…Halbuki benim anneme sipariş verdiğim alet bir VCS2600 değil miydi? Ahhh, ne kadar hatalıymışım. İyi ki annem renk benzerliğine kanıp bir zx spectrum almış.

plazma - 2008