plazma - amatör bilgisayar kültürü

Drey'in Sequencer Köşesi

Emir (Drey) Diril

Tüm Plazma okurlarına merhaba! Sequencer' lara adanmış olan bu köşede tanıtımlarımıza kaldığımız yerden devam ediyoruz. Yazı dizimize ilk olarak Reason 3.0 ile başlamış ve programa derdimizi nasıl anlatacağımıza dair genel bir giriş yapmıştık. Artik Reason'a biraz daha ısınmış olduğumuzu düşenerek detaylara geçebiliriz. İncelemeye ilk olarak Reason' ın SUBTRACTOR adlı synth' inden başlamak istiyorum.

1. SUBTRACTOR

Subtractor ve Reason penceresinin genel görünümü

Şekil 1.

Öncelikle Subtractor' ın tam olarak ne olduğunu tanımlayalım. Subtractor klasik bir "analog, subtractive" synth modellemesidir ve mono çıkışlıdır. "subtractive" demek o synth' de ses preset' lerinin, üretilen sesin çeşitli filtrelerle yontulması sonucu elde edildiğini gösterir. Bu yontulmanın da ne anlama geldiğini birazdan Subtractor' ın bölümlerini incelerken göreceğiz. İncelememizi daha kolay bir hale getirmek için önce aşağıdaki şemayı inceleyelim ve görelim bakalım Subtractor bize neler sunuyor ;)

Subtractor’ daki ana bölümler

Şekil 2.

"1" numaralı bölümden incelemeye başlayacak olursak buranın Subtractor' ın kalbi olduğunu söyleyebiliriz. Burada 3 adet oscillator yani ses üreteci bulunur. Bunların ilk ikisi bize temel dalga formlarından birini seçme imkanı verir. Yani chip müziği ile uğraşanların da hemen tanıyacağı "sinus, üçgen, kare, testere" nin de yani sıra yaklaşık 30 tane daha temel ses dalgasından birini seçebiliriz. Bunun dışında sesimizin temel karakterlerinden bazılarını da yine burda seçeriz. Phase knob' u ile seçtiğimiz dalganın faz aralığını ayarlayabilir, "oct, semi, cent" bölümleriyle dalga formumuzun ince akordunu yapabiliriz. Üçüncü ses üretecimiz de Noise diye tabir edilen ve yine chip müziğinde yaygın olarak kullanılan bir ses tipini üretir. Yine bu sesin karakterini de hemen yanındaki üç knob ile değiştirebiliriz. Son olarak "1" numaralı bölümdeki tüm bu seslerin hangisini kullanacağımızı sol üst köşelerindeki kırmızı kare buton aracılığıyla belirleyebiliriz ( OSC 1 daima açıktır) ve seçili olan üreteçlerin karışım miktarlarını Mix butonu ile belirleyebiliriz.

"2" numaralı bölüm, üretilen basit dalga formumuzu ufak ufak şekillendirmeye başladığımız kısımdır. Burada iki tane filtremiz vardır. Filter 1 her zaman devrededir, Filter 2 ise isteğe bağlı olarak sol üstündeki kırmızı kare buton ile devreye dahil olmaktadır. Burada önümüze beş adet filtre tipi sunulmuştur. Bunların arasından seçeceğimiz tipe göre hemen solundaki iki slider ile filtrenin çözünürlüğünü (res) ve frekans toleransını (Freq) belirleriz. Ayni şeyler ikinci filtre için de geçerlidir ( devre içi olduğu müddetçe). Burada yaptığımız işlem, seçilen filtre özellikleri dahilinde, dalga formundaki fazlalıkların traşlanmasıdır. Filtreden geçirilmiş bu yeni ses dalgası bir sonraki kısıma, yani yükselteç zarfına (amplify envelope) aktarılır.

"3" numaralı kısım sesin dinamik şekli (yani nasıl başlayıp süreceği ve nasıl sonlanacağı) açısından en önemli kısımdır. Yaratmış olduğumuz dalga formunun tam olarak nasıl bir amaca hizmet edeceği (bir lead sesi ya da bir pad) buradaki ayarlara bağlıdır. Tabi bunun için öncelikle synth'ler için önemli bir bölüm olan "envelope" yani "zarf" kavramını anlamak gerekir. Bunun için hemen envelope şemasına bir bakalim.

Synthisezer için Zarf (envelope) diagramı

Şekil 3.

Bir synth zarfı dört ana bölümden oluşur. "attack" bölümü sesin sıfırdan maksimum değerine ne kadar zamanda ulaşılacağını gösteren bölümdür (hatta bazı synthlerde bu değerin lineer ya da logaritmik olarak artması bile kontrol edilebilir). Burada ki süreyi uzatarak sesi daha mistik bir hale ya da kısaltarak daha agresif bir hale getirebilirsiniz. "decay" bölümü, ses maksimum notkasına ulaştıktan sonra "sustain" denilen kısma geçene kadar nasıl ve ne kadar düşeceğini gösterir. "sustain" de ise sesin uzamaya devam ettiği kısımdır. Yani burayi tuşa bastıktan sonra parmağımızı çekene kadar geçen uzama olarak düşünebiliriz. Parmağımızı çektikten sonra da sesin nasıl sonlanacağı "release" bölümünde belli olur. Yine burada da release kısmını uzatarak sese hafif bir reverb efekti katılmış izlenimi verebiliriz.

Bu noktada, zarfımızdaki bu dört ana değerle oynayarak filtrelenmiş sesimizin gövdesini isteğimize göre şekillendirmiş oluyoruz, ve bir sonraki bölüm olan "mod" ve "filtre" zarflarına geçiyoruz.

Geldik bölüm “4” e. Bu kısımdaki birinci zarfımız “filtre zarfı”. Yani bölüm “2” deki filtrelerimizin nasıl bir şekilde devreye gireceğini gösteren zarf. Yine filtre zarfında “attack” kısmını kısaltarak filtrelerimizin devreye girmesini geciktirebilir ve parlak olarak başlayan sesin sonradan matlaşmasını sağlayabilirz. İkinci zarfımız ize “mod zarfı”. Buradaki mod kelimesi modulationın kısaltılması olup standart bir midi keyboard'daki iki kontrol tekerleğinden birini ifade eder ( birincisi modulation wheel, ikincisi de pitch wheel’dir). Bu zarf ile de (diğer zarflarda da olduğu gibi) seçili modülasyonun devreye nasıl dahil olacağı belirlenir. “2” numaralı bölümdeki iki önemli kontrol çeşidi de zarfların sağ alt köşelerindeki “amt” knobları ve sağ üst köşelerindeki gri kare butonlardır. “amt” knobları ile zarflarımızın ne oranda etkin olacaklarını (amount) seçeriz. Gri kare butonlara gelince. Bunlar biraz enteresan bir iş için. Bu düğme aktif hale gelince ADSR (attack,decay,sustain,release) ayarlarını tepe taklak edip tam tersine çevirir. Presetleri yaratırken çeşitliliği arttırmak adına bir kolaylık ;)

Sesimize şekil verme ile ilgili son bölüm, “5” numaralı bölüm. Burada ik adet LFO’muz var yani “Low-frequency oscillator”. Peki bununla ne yapabiliriz. Bir kere bu kısımda yine bize basit dalga formları üreten iki oscillator’ümüz var. Ama bunların bölüm “1” dekilerden farkı ürettikleri dalga formlarının frekansı düşük olduğu için seslerinin duyulmaması. Peki bu sessiz dalgalar ne yapıyor? Bu sessiz dalgalar yine aynı bölümde bulunan dalga tipi (waveform) ve hızı (rate) ayarları ile düzenlendikten sonra “dest” yazan kısımdan (destination) seçilen bir hedefe yönlendiriliyor. Yönlendirildikleri hedefin karakteristiğini kendi dalga şekilleri doğrultusunda etkiliyorlar. Ne miktarda etkileyecekleri de yine bölüm “5”deki “amt” knobları ile belirleniyor. “sync” butonu ile de dalga formunun hızı şarkının ritmine eş zamanlı hale getiriliyor. Örnekle açıklamak gerekirse triangle waveformu seçip amountu sonuna getirir ve dest’ I de osc 2 seçersek, 2 numaralı ses üretecinden üretilen sesin lineer olarak 2 oktav aralığında değiştiğini duyarız. Ayrıca bir de sync butonunu aktif hale getirdiğimizi ve rate knob’unu da ¼ değerine getirdiğimizi düşünelim. Bu durumda bu lineer salınımın her bir adımı şarkının bpm’ine uygun 4’lük nota zamanında gerçekleşecektir.

Son olarak “a” ve “b” bölümlerinden bahsetmek istiyorum. Bu bölümlere numara yerine harf vermemin sebebi, bunların sesin üretiminden daha ziyade performansa yanı çalım esnasında olacaklara yönelik ayarlar olması. “a” bölümündeki en önemli ayarlardan biri “polyphony”dir. Yani aynı anda kaç farklı tuştan ses alınabileceği burdan belirlenir. “portamento” knob’u ile bir notadan diğerine geçerken aradaki geçiş süresinin hızı belirlenir. Bu knob saat yönünde ilerledikçe bu zaman artar. Örnek olarak portamentoyu “8-10” gibi bir aralığa getirip polyhpony’yi de 2’ye düşürürseniz, Daha kaygan ve monophonic bir solo sesi üretebilirsiniz. “bend” tekerleğinin üstündeki “range” kısmından, tekerleği sonuna kadar çevirince sesin en fazla ne kadar büküleceği belirlenir ( burada 7 yazıyorsa ses toplam olarak 7 yarım ses kadar daha aşağı ya da yukarı bükülecektir). Mod tekerleğinin sağ yanındaki ayarlar ise tekerlek hareket ettiğinde hangi parametrenin ne miktarda değişeceğini seçmek içindir. Son olarak “b” bölümü, yani “velocity” (şiddet) bölümü. Çalım sırasında tuşlara basma şiddetimize bağlı olarak hangi parametrelerin değişmesi gerektiğini ayarladığımız bölümdür. Burdaki yapacağımız ayarlara göre örnek olarak filtrelerimizin daha yavaş basınca daha az etkin daha sert basınca da daha çok etkin olmasını sağlayabiliriz.

Tüm bu laf kalabalığından sonra eminim somut örnekler daha da pekiştrici olacaktır. Bu yüzden, ekte, sizler için hazırladığım Reason dosyasına göz atmak isteyebilirsiniz. Orada, tarafımdan hazırlanmış presetler, sizlere Subtractor’ ın değişik kullanım alanları ile ilgili fikir verecektir diye düşünüyorum. Ayrıca, her ne kadar modern bir platform olsa da, Reason’da Subtractor ile de “oldskool” tınılar yakalanabildiğini görebilirsiniz ;)

Bir sonraki sayıda görüşmek üzere, keyifli müzikler :)

Emir “Drey” Diril

plazma - 2008