plazma - amatör bilgisayar kültürü

Rakı Balık Spectrum

Arda 'Ref' Erdikmen

1. Emülatörler ve Endorfin.

Linux tabanlı Fuse’u Windows’a çevirmeye çalışan Zub, istediği ikonları gönderdiğimde onlara bakıp, “Windows logosuna benzemiş” dedi. Ben de, “Amaç bu değimliydi? ‘WinFuse’ adını devşirirken başındaki ‘WIN’ ekine ne diyeceksin? Üstelik Zx Spectrum’un renklerini çalan ilk Microsoft’tu” diye cevap verdim. Hem bu emülatör windows üzerinde zx spectrum kullanmamıza izin vermeyecek mi?

Emülasyon, şu sıralar orta yaş krizine girmiş olan 8bit gençliğinin tek çıkış kapısı gibi görünüyor. “Eski”, “tarih olmuş”, “müzelik” bilgisayarların tekrar diriltilmesi, hatta bu şekilde aktif olarak yaşatılmaya çalışılarak zombileştirilmesi de bu gençlik günlerinin özlemi yüzünden. Yoksa, yeni medya’nın ortaya çıkışıyla her alanda dirilen eski teknolojinin yeniden doğuşu mu? Örneğin, çoktan unuttuğumuz VHS kasetlerdeki görüntü kalitesi, şu sıralar cep telefonlarımızda dirilmiş ve kullanıma girmiş durumda. Biz DVD’yi terk etmeye hazırlanırken, yeni küçücük aletler DVD kalitesinde kayıt yaptıklarını iddia ederek hava atıyorlar.

VHS geri gelmeye cesaret ediyorsa, neden Zx Spectrum gelmesin? Belki biz, bilgisayar bağımlıları (bunu tıbbi bir terim olarak yazıyorum, mecaz olsun diye değil), her gün meskalin almak yerine arada bir eski günlerdeki gibi marihuana çekmek de istiyoruz.

Yukarıdaki benzetme zorlama da olsa, bir Zx Spectrum’u güncel bir pc’de çalıştırmanın ne gibi bir amacı olabilir? Bunu çözümlemeden önce hiç bilmeyenler için Zx Spectrum nedir, hangi bölümleri emüle edilir bakalım:

Şekil 1.

Zx Spectrum, son derece basit tasarımı olan, 7 resmi modelinin yanında sayısız klona sahip bir ev bilgisayarı. Bu 7 farklı model, temelde iki gruba indirilebilir. 48K modeller ve 128K modeller. Çünkü bu gruplar kendi içlerinde genellikle kozmetik ve aksesuar olarak farklılaşıyorlar. Örneğin +2A modeli ile +3 modeli devre şeması olarak bire bir aynı olmasına rağmen, birisi disk sürücü, diğeri kaset okuyucu içeriyor. 48k modeli, 48k+ modeli ile arasındaki tek fark ise kozmetik: birinin tuşları kauçuk, diğerininki sert plastik. Zx Spectrum’u emüle etmeye çalışan programlar genellikle tüm 7 modeli de emüle ederler. Bazıları, pek de yaygın olmayan Amerikan üretimi Timex ile çok yaygın olan Rus üretimi Pentagon ve Scorpion modellerini de destekliyor.

Emülatör kullanmanın göz ardı edilen yanlarından biri, eskiden yazılımları depoladığımız ortamların da yeni PC dosya sisteminde bir şekilde ifade edilmesi gerektiğidir. Örneğin, eskiden kaset olarak elimizde tuttuğumuz yazılım artık bir dosya olarak ortaya çıkıyor. Hiç tanımadığı bir bilgisayarın emülasyonuyla karşı karşıya gelen bir kullanıcının ilk panik anı: “Eee şimdi ne yapacağım, bu ne dosyası, şu ne?” dedikleri andır.

Zx Spectrum’un kullandığı bir medya standardı da yok denebilir. Tek amacı, olabildiğince ucuza bilgisayar üretip satmak olan Sinclair, depolama birimlerini tasarlarken de yine ucuzluğu ön planda tutuyordu. Bundan dolayı uzun süre kaset hakimiyetinde kalan Spectrum’un tek resmi hızlı depolama birimi Microdrive’lardı. Fakat en yaygın medya tiplerini listelersek, Teyp Kasedi(tap,tzx), Microdrive kartuşları(mdr), amstrad standardı 3 inçlik disketler(dsk), Betadisk adı verilen bildiğimiz DD floppy disketler($B ve TRD) ve if2 oyun kartuşları(rom).

2. Teyp Kasetleri:

Zx Spectrum’un teyp kasedi, standart olarak 1500baud desteklemesine rağmen, özel yükleyici yazılımlar sayesinde 5000baud’a kadar çıkan hızlarda kayıtlar da son dönemde popülerliğini arttırmıştır. Teorik olarak 2005 yılında çok temiz bir kaynaktan 27500baud transfer edilmesi mümkün olmuş olsa da, bir teyp kasedinin ses kalitesi bu hızları depolayacak kadar iyi değildir. Fakat bu kısıtlı çeşitlilik bile farklı teyp emülasyon formatlarının doğmasına yetmiştir. İlk başta aktarılan byte’ları basit bir şekilde peş peşe dizen TAP dosyaları açığa çıkmıştır. Böylece akıp giden teybin emülasyonu basitçe sağlanmıştır. Fakat zaman içerisinde Zx Spectrum’un sayısız özel yükleme çeşitlerinin bu yöntemle kaybedildiği fark edilmiş (hatta bazılarının TAP şekline çevrilmesi mümkün olamamaktadır) ve TZX formatı ortaya çıkmıştır. Bu format, zamanlama, sinyal seviye ve uzunluklarını depolayan böylece özel yükleme çeşitlerini olduğu gibi korumayı amaçlayan daha karışık bir formattır. Bu sayede sadece yükleme problemlerinin önüne geçilmemiştir: bir TZX dosyasından orijinalinin aynısı bir teyp kasedi üretilebilmektedir. TZX ortaya çıkarılmış yeni yükleme tekniklerinin de zorlamasıyla 2006 yılında emülatör yazarları arasında başlayan tartışmalarının sonunda 2008’de 1.20 sürümüne resmi olarak yükseltilmiştir. Şu anda Zx Spectrum yazılım veri tabanı ağırlıklı olarak TAP formatında olsa da, Zx Spectrum yazılımlarını “oynamaktan” ziyade, “olduğu gibi” koruma peşinde olan Spectrumseverler henüz çevrilmemiş yazılımları TZX’e çevirerek eksikleri hızla kapatmaktadırlar. Günümüzde tap formatı neredeyse tamamen terk edilmiş, TZX 1.20 dominant medya tipi olmuştur. Daha eski emülatörler direk olarak ses kaydını tutan VOC ya da daha düzenli bir ses kayıt formatı olan CSW dosyalarını kullanmaktadırlar. CSW günümüzde hala tzx’e dönüştürülemeyen kasetlerin korunması için kullanılmaktadır.

3. Diskler (DSK):

Amstrad’ın Sinclair’i satın almasından hemen sonra Amstrad’ın yaygın depolama formatı olan 3 inçlik diskler, Zx Spectrum +3’e uyarlandı. Amstrad’ın son derece stabil disk sistemi hiç de kötü bir seçim olmasa da, uyarlamayı yapanlar Sinclair konusunda hiçbir bilgi sahibi olmadıkları halde bir an önce ürünün ortaya çıkartmak zorunda kalmışlardır. +3 modeli getirdiği yeniliklerin yanında uyumsuzlukları ve rom yazılımındaki basit hataları ile ünlenmiştir. +3 eski yazılımlara desteği sınırlı kalınca 15000 oyunluk bir arşivden yararlanamayacaklarını tahmin eden kullanıcılar bu modelden kaçınmışlar, bu sebepten +3 disk yazılımları yeteri sayıda piyasaya çıkmamıştır. Kullanılan disk işletim sistemi, sürücüler ve disketler Amstrad kökenli olduğu için, dosya tipi olarak da Amstrad DSK dosya tipi kullanılmaktadır. (İşin komik tarafı, +3’ün uyumsuzluk probleminin asıl kaynağı, Zx Spectrum 128’in kullanma kılavuzundaki basım hatasıdır. Amstrad mühendisleri büyük bir naiflikle donanımı incelemek yerine ULA zamanlamasını orjinal zx 128’in kullanma kılavuzundan alarak düzenlemişler, dolayısıyla geri uyumluluğu bozmuşlar. Fakat birçok oyun programcısı da aynı hatayı yaptığından orjinal 128k modelin de uyumluluğu tartışılır durumdadır.)

4. ZX Microdrive kartuşları (MDR):

Microdrive gerçekten de 8bit devrinin ortaya çıkardığı en ilginç aygıtlardan biri. Bu kartuş, aslında yine bir teyp kasedi, ama sonsuz bir teyp kasedi. Bu kasette sadece bir rulo bulunuyor ve teyp dönüp dolaşıp yine başa dönmüş oluyor. Bu kaset asla geri sarılmıyor, aksine hızla ileri sarılarak istenilen noktaya erişiliyor. Bütün bantın bir tur atması 7 saniye dürüyor ve bu arada index okunabiliyor. Microdrive çıktığı zaman disket sürücüler 550 sterlin iken, bir microdrive sürücü 49 sterlinden satılıyordu. Yinede bu format, yeterince tanılamadığı, çok güvenli olmadığı, kartuşlarının disketlere göre biraz pahalı ve biraz yavaş olduğu için yeterince satamayarak medyanın sınırlı kalmasına sebep olmuştur. Sonuç olarak çok nadir karşılaşacak olsanız da MDR dosya tipi bu medyayı emüle etmek üzere tasarlanmıştır. Bir Microdrive’ı sürecek komutlar standart Zx Spectrum’un rom’una yetiştirilemediği için (bu sebepten orijinal rom’un sonunda büyük bir boşluk vardır) interface 1 üzerinde bir shadow rom bulunmaktadır. Bir microdrive’ı sadece rom problemi yüzünden interface1 takılı olmadan sürmek mümkün olmamaktadır. MDR dosyalarını yüklemeden önce emülatörünüzün “interface 1” seçeneğini aktifleştirmelisiniz.

5. TRDos – Betadisk Arabirimi (TRD, $B, SCL):

Beta-128 isminde İngiltere’de geliştirilen ve başlarda pek ilgi görmeyen floppy disk aksesuarı, özellikle 80’lerin sonlarında rusya’da zx Spectrum kopyalarının ortaya çıkışıyla popüler hale gelmiştir. Bu diskler bildiğimiz Double Density Floppy disklerdir ve 640Kb veri saklayabilmektedirler. Bu arabirime 5.25 ya da 3.5 inçlik 4 floppy disk sürücüsü bağlanabilmektedir. Rus klonlarına bu arabirimin eklenmesi ile rusyada teyp kullanımı terk edilerek floppy diskler standart hale gelmiştir. Uzantılar Beta-128’in rom’unda bulunan TRDOS disk işletim sistemi olan TRD formatında, ya da bir hobeta imaj formatı olan $B formatında karşımıza çıkabilir. Her iki formatı da dilerseniz floppy disklere aktarabilmeniz mümkündür. Oluşan diskler orijinaliyle özdeş olacaktır.

SCL tam olarak bir disk imajı olmasa da, bir TRDOS diskindeki tüm dosyaları ve bazı disk özelliklerini ZIP benzeri bir şekilde paketleyen bir dosya tipidir. Yapısı gereği bu dosyadan özdeş diskler yaratmak mümkün değildir.

Snapshot Formatları (SNA, Z80, SZX):

Elbette bu dosya türleri bir medyayı ifade etmemekte, onun yerine çalışan bir zx spectrum’un belirli bir andaki durumunun bir kopyasını tutmaktadır. Bu kopya, ram (ve bazen rom), sistem değişkenleri ve takılı olan çevre birimlerinin o anki durumlarının bir görüntüsünü içerebilir. Zx Spectrum’da popüler olan 3 snapshot formatı vardır: SNA, z80 ve SZX.

Sna formatı, SAM isimli bilgisayara zx spectrum oyunlarını aktarabilmek için tasarlanmış bir ara birimin formatıdır. Bu format tüm RAM’in ve işlemci register’larının bir kopyasının alındığı basit bir snapshot formatıdır. Genellikle sadece 48K Spectrumların görüntüsünü içerir. Son yıllarda 128K SNA formatı da bağımsız bir emülatör tarafından oluşturulmuş fakat kabul görmemiştir. 128k snapshot formatı genellikle Rus Pentagon klonu için kullanılmakta. Bu sebepten kimi emülatörlerde 128K snapshot desteği bulunurken, birçoğunda bulunmaz. Snapshot formatları ham veriden ibaret olduğu için işlenmesi çok kolaydır. Bu yüzden çok yaygındırlar. Fakat bu formatın ciddi bir eksiği vardır, alınan imajın hangi modele ait olduğu belli değildir. Bu durumda siz dosyayı yanlış bir modele yüklerseniz o sırada farklı bir rom bulunacağı için dosya çalışmayacaktır. Yani dosyanın yaratıldığı model ile yüklendiği modelin aynı olmasını kullanıcı denetlemelidir.

Z80, Gerton Lunter’in aynı adlı ünlü emülatörü için geliştirdiği görüntü tipidir. Tartışmasız en yaygın snapshot formatıdır. Z80 dosya tipi üç farklı sürüm içermektedir: V1.45 orijinal sürüm, V2+ ve V3. Formatın esnekliği dolayısıyla farklı emülatörler tarafından bazı eklentiler de yapılmıştır. Bu eklentiler dosyanın kullanım şeklini değiştirmez. V1.45, tıpkı SNA gibi sadece 48k snapshotları yükleyebiliyorken, V2 128K desteği vermekte, V3 ise çevre birimlerinin de snapshotları tutulabilmektedir. Örneğin MGT arabirimi üzerinde ekstra ram bulunmaktadır. Z80V3 ile bu bölgenin imajı da alınabilmektedir.

SZX, Jon Needle tarafından 2005 yılında geliştirilmiş bir snapshot formatıdır. Jon, çok başarılı Spectaculator emülatörünü geliştirirken SNA ve Z80 formatlarının engeline takılmış ve bu formatı üretmiş. Böylece Z80 formatının desteklemediği aygıtların da bilgisi tutulabilmekte. Ayrıca emülatöre kurulmuş olan bir eklenti varsa, szx dosyası tanımında bu eklenti(plug-in) için ayrılmış alanlar da bulunuyor. Modern emülatörlerin tümü szx dosya tipini desteklemektedir. Bu sebepten ileride daha fazla yaygınlaşması beklenebilir.

6. Donanım:

ZX Spectrum, 16k, 48k, 48k+, 128K, +2, +2A/B, +3, Pentagon, Scorpion modelleriyle öne çıkarken, Interface 1 (if1), Interface 2 (if2), Multiface aksesuarları mutlaka emüle edilen parçalardır.

16-48k+ modelleri birbirinin neredeyse bire bir aynısıdır. Satışlar arttıkça baskı devre üzerinde gelişmeler yapılmış ve uyumluluk (neredeyse) hiç kaybedilmeden 10 farklı kart olarak üretilmiştir. Burada dikkat edilecek tek konu, issue2 olarak bilinen modelde klavye diğer modellerden farklı bir davranıştadır. Bu durum bilindiği kadarıyla sadece iki oyunun çalışmamasına sebep vermekte: Abu simbel profanation ve Rasputin.

128K, toastrack ya da heatsink sürüm olarak bilinir. Toastrack denmesinin sebebi tost ekmeklerini üzerine dizmek için kullanılan bir eşyaya benzeyen soğutucu bir metalin Spectrum’un yan tarafına tutturulmuş olmasıdır. Bu yeni model, eski modellere uyumluluğu korurken, kullanılabilir belleği 128KB’a yükseltmektedir. Ayrıca görüntüyü oluşturmakla yükümlü ULA’da ciddi değişikliklere gidilmiştir.

+2 modeli Amstrad tarafından üretilmiş ilk modeldir. Bu model temelde bir 128K+’dan farksızdır, fakat kasasına bir teyp tutturulmuştur ayrıca ilk profesyonel klavye bu modelde Spectrum ile buluşmuştur.

+3, +3e ve +2A/B modelleri aslında birbirinin aynı devre şemasına sahiptirler, fakat eski modellerden bir hayli farklıdırlar. +2A, normalde ayrı ayrı duran birçok işlemciyi tek bir işlemci haline getirerek üretim maliyetlerini düşürme çabasının ürünüdür. +2B ise bu modelin üretiminin Tayvan’a taşınmasıyla ortaya çıkmıştır. +3 modeli ise +2A modelinin aynısıdır. Tek fark +2A’ya bir teyp eklenmiş iken +3’e bir Disk sürücü eklenmiş olmasıdır. Eğer +2A’ye siz bir disk sürücü eklerseniz (soket yeri bulunmaktadır) Zx Spectrum, +3 olarak açılacaktır. Fakat bu modellerin tümü büyük uyumsuzluk problemleri içermektedirler. Problemlerin asıl kaynağı Amstrad’ın Sinclair’i devralması sırasında hiçbir dokümanın Amstrad’a ulaşmamış olmasıdır. Bunun birinci sebebi, Zx Spectrum üzerinde bulunan rom yazılımının haklarının farklı bir firmaya ait olmasından kaynaklanmakta. Clive Sinclair, bu yazılımların hakları için anlaşmalı firmaya 5000 sterlin vermeyi reddettiği için hiçbir doküman Sinclair’e ulaşmamıştır. Bu sebeple +3’ün Amstrad üretimi sırasında geliştiriciler Melbourne House’un çıkardığı “Zx Spectrum Tüm Rom Dökümü” isimli kitaptan faydalanmışlar bu da büyük uyumsuzluk problemlerine yol açmış. 90’ların sonlarında bu problemleri çözmek isteyen bir grup meraklı, +3e isminde bir ROM çıkarmış ve Spectrum +2A/3 modellerinde bulunan yazılım kökenli hataların birçoğunu temizlemişler böylece eski programlara uyumluluğu büyük oranda çözmüşlerdir. Günümüzde gerçek +3 kullanan birçok kullanıcı rom’larını +3e’ye çevirmektedir.

Pentagon ve Scorpion modelleri:

Bu iki rus klonu neredeyse orijinal modeller kadar fazla kullanılmıştır. Pentagon’un şeması açık olduğundan Rusya, Çekoslovakya, Bulgaristan, Polonya gibi ülkelerde yaygın olarak birçok farklı firma tarafından üretilmiştir ve satılmıştır. Scorpion SZ ise Saint Petersburg kökenli bir firma tarafından üretilen 1MB ram’a sahip bir zx Spectrum klonudur ve üzerinde gigascreen adıyla bilinen bir mixer bulunur. Bu mixer peşpeşe gelen iki interlace frame’i birleştirerek spectrum’un 8 renkten fazlasını göstermeyi sağlar. Fakat bu klonlar tamamen zx Spectrum ile uyumlu değiller. Pentagon ve Scorpion, ULA memory contention denilen bir gecikmeyi desteklememektedirler. Buna göre ekrana görüntüyü çizmekten sorumlu olan ULA, en alt 16K’lık ram’e giden veri yolunu belirli aralıklarla keserek bu bölgeden görüntü bilgisini almakta fakat bu sırada bu bölgede çalışan kodun ilerlemesi durmaktatır. Bu yüzden alt 16K’da çalışan kod olması gerektiği gibi 3.5mhz’de değil, yaklaşık 2mhz hızında çalışabilir. Bu yüzden az da olsa bazı oyunlar pentagon’da iki kat hızlı çalışabilirken, bazı pentagon için geliştirilen demo ve oyunlar resmi Zx Spectrum’larda grafik problemleri yaratabilmekte ve yavaş çalışmaktadırlar. Zaten genel bir pratik olarak tüm Zx Spectrum kodları üst 32K’lık alanda barındırılır.

7. Emülatörler:

Basit bir aygıt olduğundan ve ULA dışında özel bir işlemcisi olmadığından dolayı Zx Spectrum için yüzlerce emülatör bulunmaktadır. Örneğin, Amoeba toplam uzunluğu 3KB’dan az olmasına rağmen 128K zx spectrum’u emüle edebilir. Ya da VbSpec, visual basic diliyle yazılmış bir emülatördür ve tüm 7 modeli ve aksesuarlarını emüle edebilmektedir.

Şekil 2.

Zx Spin, Paul Dunn liderliğinde bir ekip tarafından kodlanıyor ve emülasyon kullanan Spectrumcuların genel tercihi gibi görünüyor. Sürekli olarak güncellenmesi, eski ve modern birçok aksesuarı desteklemesinin yanında, ideal bir assembler, debugger içermesi de Zx Spectrum üzerinde bir şeyler geliştirmek isteyenler için güvenli bir ortam sunuyor. Üzerinde assembler olan bir başka emülatör şu anda piyasa yok. Grafik ara birimi (Borland) Delphi ile kodlandığı için biraz yaşlı görünse de, hala güncellenerek ayakta duruyor. Spin diğer emülatörlerde kolaylıkla bulamayacağınız Giga Screen özelliğini de destekliyor. ZxSpin’in geliştirilmesi v7s’den itibaren durmuş halde.

EightyOne, popüler modellerin yanında ZX81, Cambridge Z88 gibi daha eski modelleri de destekliyor. Ayrıca görüntüyü bozmak (eski televizyonların oluşturduğu etkiyi gerçekleştirmek için) mümkün. Dot crawl, vhold, renk akması, gölgeli görüntü gibi kompozit sinyale özgü tüm bozulmalar kontrolünüz altında.

Spectaculator’ün en büyük özelliği paralı olması. Ortamdaki tek ücretli emülatör Jon Needle tarafından yazılıyor ve bu konuda oldukça ciddi. Jon ürünü olabildiğince temiz tutuyor: kullanma kılavuzları, windows’a özgü sihirbazlar, yaygın aksesuar desteği mevcut. Paralı emülatöre karşı olduğumuz için, reklamını yapmak istemiyorum. Fiyatı 30$.

SpecEmu, Mark Woodmass’ın tamamen assembly kullanarak yazdığı hem güçlü hem hızlı bir emülatör. Specemu kaynaklarınızın kısıtlı olduğu durumlarda rahatlıkla kullanabileceğiniz kadar hafif. Fakat özelliği buradan gelmiyor, yazarından geliyor. Mark Woodmass son yılların en aktif Spectrum coder’ı. Sürekli donanımı inceleyerek emülasyonu güncelliyor. Forumlarda ve irc’de sürekli olarak farklı emülatörlerde (özellikle Spectaculator ve Realspectrum ile çatışır) çalıştırılamayan oyunları veya yazılımları spin ve specemu’da çalışır hale getirmekle uğraşır. Bu yüzden SpecEmu aslında gerçek bir zx spectrum’a en yakın emülatördür. Eğer hiçbir emülatörde çalışmazsa bir de SpecEmu’da denemek gerekir. Fakat bunun yanında neredeyse hiçbir aksesuar specemu tarafından desteklenmemektedir.

UnrealSpeccy, Alonecoder isimli bir Rus programcısının, özellikle Pentagon ve Scorpion gibi rus yapımı makinelerin emülasyonu üzerine odaklanmış bir yazılım. Son yıllarda UnrealSpeccy açık kaynağa çevrilerek SourceForge projesi haline getirildi. Bu zamandan sonra çok ciddi bir gelişme görmemiş olsa da özellikle Scene Demo’larını izlemek için olmazsa olmaz bir emülatör. Tüm rus modelleri, GeneralSound, GigaScreen, 1MB ram ve bu makinelerin diğer grafik özelliklerini de destekliyor. Ayrıca son zamanlarda dallanarak, bağımsız exe’ler oluşturabilecek hale geldi. Böylece tek bir oyun dosyasından, hiçbir dosyaya ihtiyaç duymayan bir Windows exe’si oluşturuyor. Bu tür exe’leri Pouet’de Zx Spectrum ürünleri kategorisinde görebilirsiniz.

Realspectrum, yıllar önce çıkmış ve Zx Spectrum emülatörleri için çıtayı bir anda yukarı çekmiş ve yıllar boyu bayrağı elinden bırakmamış bir emülatördür. Ününün asıl kaynağı MultiColour efektini destekleyen (Memory Contention) ilk emülatör olmasıdır. Çıktığı yıllarda birçok yenilik getirmesinin yanında, o zamana kadar bilinmeyen donanım özellikleri de emülatöre eklenmiş, hatta RealSpectrum yazarı Ramsoft tarafından dökümente edilmiştir. Yazar RamSoft, bugün standart hale gelen, oyunların oynanırken kaydedilmesine yarayan RZX ve daha önce anlattığımız TZX dosya tipini de yaratmıştır. Dos tabanlı olduğundan ve özelliklerinin tümü birçok emülatör tarafından geçilmiş olmasından dolayı kullanıcı kitlesi yok olmuş olsa da RealSpectrum hala emülatör tartışmalarında sahneye çıkar. Geçtiğimiz yılda Real Spectrum’un yazarı olan iki italyan, zx spectrum scene’ini nankör ilan ederek zx spectrum’u terk ettiklerini açıkladılar. Real Spectrum ile ilgili tüm dökümanı ve emulatörü sitelerinden kaldırdılar. Bu tartışmanın çıkış noktası ise sitedeki dökümanla emülatörün kullandığı yöntemlerin farklı olduğu, dolayısıyla aylarca geliştiricileri yanlış yola sevkederek real spectrum’a rakip çıkmasını engellemeye çalıştıkları iddası idi.

Fuse olmadan liste tamamlanamaz. Proje, Philip Kendall tarafından başlatılmış ve yönetilmeye devam ediliyor. “Free unix spectrum emulator”, açık kaynak olmasının yanında en doğru emülasyonu yapan, çok sayıda aksesuarı emüle eden, spectrum camiasının en önemli emülatörlerden biri. Konsollar, telefonlar, windows, amigaos, morphos, macos, macosx gibi neredeyse her platformda bulabilmek de mümkün. Fuse’un windows portu da henüz emekleme aşamasında olmasına karşın bir emülatörden aradığınız bütün özelliklere sahip. Windows dışında bir platformdaysanız zaten size Fuse dışında bir emülatör önermeye gerek yok.

Basin, aslında bir basic editörü enjekte edilmiş bir emülatör. Windows tabanlı bir basic editörü, rom’daki tüm komutları trapleyerek tam bir uyumlulukla çalışıyor. Yazdığınız programlar hala emülasyon altında gösteriliyor. Projenizi kaydettiğinizde herhangi bir zx spectrum’da çalışabilir halde oluyor. Bu emülatörde oyun oynamanızı tavsiye etmiyorum ama basic ile oyun yazma peşindeyseniz basin’e buyrun.

Tüm bunların dışında Zx Spectrum emülasyon dünyası JavaScript emülatörlerden, 3kb’a 128k emülasyonunu sığdıran Amoeba’ya kadar binbir çeşit emülatörle dolu. Tamamı diyemesek de, büyük bir kısmına worldofspectrum.org sitesinin emülatörler başlığından erişebilirsiniz.

8. Uzaylı Rehberi:

Eğer elinizde bir TAP ya da TZX dosyası varsa ve emülatörünüz otomatik olarak yüklemiyorsa 128K moduna geçin ve menüden “Tape Loader” yazıp Enter tuşuna basın ve teybi çalıştırın. Eğer elinizdeki bir demo ise ve çalışmadıysa demonun tüm ram’e ihtiyacı var demektir, 128k basic editörünü silmek için şu yöntemi uygulayın: Menüden “128 Basic” seçin. Editöre “USR0” yazın. 48k rom’a geçilecek fakat 128k bellek erişimde olacak. Artık Load “” yazarak yükleme yapabilirsiniz. Unutmayın, load yazmak için sadece J tuşuna basmanız yeterli.

Eğer elinizde Bir TRD/SCL/$B dosyası varsa Pentagon moduna geçin, menüden TRDOS seçin. DOS’a düşünce K tuşuna basarak “LIST” komutunu uygulayın. Disk içeriği çıkacak, istediğiniz programı çalıştırmak için (.B dosyaları çalıştırılabilir dosyalardır) RUN “program.B” yazın. Dikkat büyük küçük harf ayrımı vardır.

Zub, çizdiğim ikonları onun istediği gibi düzenlemediğimde, yerine başka bir emülatörün ikonunu araklamaya karar verdi, itiraz etmek istemedim. Birkaç ay sonra fuse projesinin yüksek çözünürlüklü ortak bir ikona kavuştuğunu öğrendiğimde bir oh çektim, ne de olsa önemli olan fuse’un düzgün bir ikonunun olmasıdır.

plazma - (2006 - 2011)