plazma - amatör bilgisayar kültürü

Alternatif Dünyalarda Toplumlar ve Tarihleri

Bilgem 'Nightlord' Çakır

Bir oyunun, ya da fantastik hikayenin geçtiği alternatif bir dünya yaratırken, fizik kuralları ve coğrafyaya karar verdikten sonra artık o dünyada yaşayan halkları ve onların tarihlerini oluşturabilecek noktaya gelirsiniz. Bu halkların bazı karakteristik özellikleri, kültürleri, eğilimleri, inanışları ve politik yapıları, o halkların tarihçeleri ile çift yönlü bir sebep sonuç ilişkisi içindedir. Bu alternatif gerçekliği yaratan kişi olarak, dünyanızda yaşayan halkların kendi içlerinde nasıl geliştiklerini, ve birbirleriyle olan ilişkilerini, özellikle çıkar çatışmalarını ve dayanışmaları iyi işleyebilirseniz dünyanıza büyük bir derinlik katarsınız.

Başlıca alacağınız karar, halkların türleridir. Türden kastım biyolojik tür. Yani dünyanızdaki bütün halklar insan mı. Yoksa Tolkien sonrası bütün fantazi dünyaların yüzde doksanını kaplayan, elfler, cüceler, orklar ve troller de mi var. Belki de hiç insan olmayan tamamen yabancı başka türler var hikayenizde.

Burada bir parantez… Lütfen artık 2011 yılında yeni bir dünya oluştururken elfler, orklar, hobbitler kullanmayın. Lütfen lütfen. Blizzard’ı ve World of Warcraft’ı örnek almayın bu konuda. Warcraft neredeyse 15 yıllık bir franchise ve Warcraft 1 çıktığında orklar ve elfler henüz bu kadar suyu çıkacak derecede kullanılmamıştı. O seriyi devam ettirdikleri için Blizzard bugün hala elfli orklu bir alternatif dünyayı kullanabiliyor. Ancak bugün yeni bir alternatif evren yaratıyor olsalar, sanırım onlar da Tolkien halklarını kullanmazlar. Dünya bu halkların doldurduğu alternatif evrenlere fazlasıyla doldu. Onun yerine başka mitolojilere veya tamamen yaratıcılığınıza dayanmayı tercih edin. Hele Anadolu’lu bir insanın kendi topraklarında dayanabileceği binlerce mitolojik yaratık ve halk varken, aynı beş İskandinav mitolojisi tabanlı halkı kullanmaya hiç gerek yok.

Eğer dünyanızdaki halklarda birden fazla tür bulunuyorsa, almanız gereken bir diğer karar bu türlerin hangilerinin melez çocuklar üretebileceği. Aslında biyolojide tür (yani species) denen grup sadece kendi içinde üreyebilir. Ancak çoğu fantazi dünyada bu göz ardı edilir. Örneğin Tolkien’in Orta Dünyası’nda bir elf ve bir insanın çocukları olabilir (Beren ile Luthien veya Aragorn ile Arwen gibi). Bu tarz melezlere izin verirseniz türler arası aşk ve iki türün güçlü yönlerine sahip önemli karakterler elde edebilirsiniz ki bu bir yazar olarak elinize kullanılabilecek bir çuval dolusu malzeme sağlar.

Dünyanızdaki halkları belirledikten sonra, her bir halkın temel fiziksel özelliklerini netleştirmeniz gerekir. Diyelim ki dünyanızda yaşayan Tolaklar diye bir ırk var. Bir Tolak neye benzer. ortalama boyları ve kiloları ne kadardır. Ne kadar güçlüdürler (bir insana nazaran). Nasıl beslenirler. Hangi iklim koşullarında rahat yaşarlar.

Diyelim ki Tolaklar, insana benzeyen ancak gözlerinin arasındaki mesafe çok daha fazla olan (yani gözleri kafalarının iki yanına doğru açılmış) 4 kollu canlılar olsun. Bir insandan biraz daha iriler, daha uzun boylu ve kilolular. Buna orantılı olarak da daha güçlüler. Ağırlıklı olarak balık ve su bitkileri tüketiyorlar yiyecek olarak ve bol miktarda su. Daha çok soğuk bölgelerde yaşamayı tercih ediyorlar çünkü çok sıcakta vücutları çok su kaybedip güçsüz düşüyor.

Şekil 1.

Bu demek oluyor ki Tolakları haritanızın soğuk bölgelerine yoğunlaştırmanız lazım. Aynı şekilde Tolaklar su kaynaklarına diğer toplumlardan daha bağımlılar. Şehirleri her zaman büyük akarsuların yanında oluyor.

Bu noktada bazı sosyal soruları sormaya başlıyoruz. Tolaklar sosyal olarak nasıl bir oluşuma sahip. Erkek ve dişinin toplumdaki yeri eşit mi. Yoksa ana erkil veya ata erkil bir kültürleri mi var. Ne kadar tarım, ne kadar avlanma, ne kadar ticaret yapıyorlar. Toplumda mesleklere göre bir sınıflanma var mı. Dinleri nasıl bir din. Dilleri nasıl bir dil. Yazılı tarihleri var mı.

Bu soruların cevapları birbirleri ve coğrafya ile iliskiler doğuruyor. Örneğin diyelim ki, Tolaklar ana erkil bir toplum. Ağırlıklı olarak tarım ve az miktarda ticaret ile uğraşıyorlar. Dinlerinde su kutsal. Su tanrısı To’ya tapıyorlar. Su onlar için çok önemli ve hayat kaynağı olduğu için inanışlarının böyle şekillenmesi normal. Zaten Tolak kelimesi onların dilinde To’nun kızı anlamına geliyor. Yani kendilerini To’nun kızları olarak adlediyorlar. Bu da ana erkil kültürleri ile örtüşüyor. Dilleri genelde kalın sesli harflerden oluşan kelimelerden oluşuyor. Buna göre dünyadaki Tolak şehirlerinin veya Tolak karakterlerinin isimleri bu dil ile uyumlu. Aktalot, Ralama ve Havgalot mesela bazı Tolak köylerinin isimleri olabilir. Kalor, Boda ve Vano üç Tolak karakteri olabilir. Öte yandan İlezörion diye bir Tolak kasabası olmamalı.

Öyleyse Tolak şehirleri soğuk bölgelerde su kenarlarında genellikle küçük tarım kasabaları şeklinde. Soğuk bölgeler genelde dağlık olduğu için, dağlık bölgelerde dağınık küçük köylerden oluşan bir toplum. Yani büyük metropolisleri yok. Buna bağlı olarak teknolojileri çok ileri değil. Ancak su büyüleri konusunda derin bir irfanları var. Aralarında az sayıda da olsa kuvvetli su büyücüleri çıkıyor.

Dikkat ederseniz, coğrafyadan başlayıp halkların fiziksel özelliklerini ve genel kültürel yapılarını oluşturdukça her yeni adımda bazı şeyler kendiliğinden ortaya çıkmaya başlıyor. Örneğin suya ve soğuk iklime olan biyolojik bağımlılıklarının sonucu olarak dağlık bölgelerde büyük şehirler kuramayacaklarına ve bunun sonucu teknolojik olarak kısıtlı kalacaklarına varıyoruz.

Başka bir deyişle bu yaratma süreci biraz tasarım ise biraz da keşif. Yani bazı zamanlarda kendimizi o dünyada dolaşan bir ziyaretçi yerine koyuyoruz. Bir takım tasarım kararlarından sonra Tolaklar’ın MaviDağ’daki köyüne gidip dolaşsak neler görürdük. Orada hangi zanaatkarlar var. Tolak köyünün meydanında yürüyorsunuz. Etrafınızda neler görüyorsunuz. Havadaki koku ne. Duyduğunuz sesler ne. Bu gözlemci kimliğini benimseyin ve hayal edin. Tolaklar gerçekten varlar ve yüzyıllardır yaşıyorlar. Siz kafanızda onların hakkındaki bütün detayları zaten biliyorsunuz. Bu detayları keşfetmek için Tolak köyünü gezmelisiniz.

Bu hafif metafizik gibi görünen mekanizma aslında genelde Ursula LeGuin’in kendi yazma metodu olarak bahsettiği metodla örtüşüyor. Çok uzun yıllar bu argümanı anlamadım. Bir insan henüz yaratmadığı bir dünyada nasıl bir gezgin olup detayları keşfedebilir.

Şimdilerde bunu daha iyi anladığımı hissediyorum. Burada bir perspektiften bahsediyoruz. Bazı anahatları düşündükten sonra o dünyada kendinizi bir gezgin olarak hayal ettiğinizde, keşfettiğiniz şeyler aslında, kendi bilinç altınıza ve benliğinize yıllarca işlemiş olan biyoloji, sosyoloji, antropoloji, psikoloji, politika, ekonomi gibi konulardaki bilgi birikiminizin ve dünya görüşünüzün bazı tutarlı ve kaynaşık yansımalarından başka birşey değil. Bu gerçeklik ve tutarlılık neredeyse mistik bir şekilde açığa çıksa da arkasında aslında yıllarca süren yaşamışlık ve okumuşluk birikimi var.

İşte bu yüzden, alternatif evrenler yaratmak isteyen insanların, bol miktarda geniş bir yelpazeden kaynakları okuması ve anlaması gerekiyor. Bu zaman içinde giderek daha iyiye gidecek bir yeti. Ancak bu konuda kendinize yatırım yapmak istiyorsanız, benim tavsiyem, tarih, sosyoloji, dinler tarihi, psikoloji, antropoloji gibi sosyal bilimlerde vakit buldukça birşeyler okumanız.

Gelelim toplumların tarihlerini yaratmaya. Bir toplumun tarihini yaratırken, değişik seviyede detaylandırma hedefleyebilirsiniz. Temelde benim tavsiyem iteratif bir yaklaşım sergilemenizdir. Öncelikle kaç bin yıllık bir tarih (yani yazılı tarih) var. En temel olaylar neler. En temel karakterler kimler

En temel olaylar genellikle coğrafik konum değişiklikleridir. Başka bir deyişle göçler veya işgaller. En temel karakterler de, genelde en temel olaylarda yönlendirici rol oynayan büyük liderler veya toplumun hayatını kökten değiştiren bazı karakterler olabilir.

Mesela Tolaklar, eskiden dünyanın daha güney bolgelerinde yaşarken buzulların erimesiyle Kuzeydeki Soğuk Dağlara göç etmek zorunda kalmış. Bu göçü o dönemdeki Tolak kraliçesi Akta yönetiminde yapmışlar. İlk yerleştikleri kasabaya Akta’nın kasabası, yani Aktalot adı verilmiş. O zamanlar henüz büyü irfanına sahip değillermiş. İlk büyücüleri, yeni yerleşilen Soğuk Dağlardaki su kaynaklarının irfanını ilk çözen Tolak olan Havga imiş. Havga zaman içinde bir Havgalot büyü okulunu kurmuş ve Tolakların su büyülerinde uzmanlaşmasını sağlayacak olan olayların temelini atmış.

Ayrıca bir toplumun tarihçesinde en önemli bileşenlerden biri o toplumun kendi içinde veya diğer toplumlarla yaşadığı bazı çatışmaların da anlatılmasıdır.

Şekil 2.

Mesela Havga’nın büyü yoluyla güçlenmesi Kraliçe Akta’yı ve Aktalot’luları kaygılandırmaya başlamış. Zaman içinde Havgalotlular ve Aktalotlular arasındaki gerginlik tırmanmış ve bir yıl süren bir iç savaş yaşanmış. Savaşı Havgalot kazanmış ancak, Havga, Kraliçe Akta’yı tahtta gözü olmadığına ikna etmiş. Bundan sonra Tolakların yönetimi bir Kraliçe ve onun baş danışmanı olarak bir Su büyücüsü arasında paylaştırılmış. Akta hanedanı bugüne kadar sürmekte ve Havgalotlu büyücüler bugüne kadar baş danışmanlık görevini yapmakta.

Şimdi bu basit tarihçede bir anda topluma yerleşik bir problem eklemiş oluyoruz. Belki Tolaklar şu an barış içinde yaşıyor ama hala iki en büyük Tolak şehri olan Aktalot ve Havgalot arasında bazı gerginlikler ve rekabetler var. Bu gerilim bize yüzlerce değişik alt hikaye sağlayabilir.

Politik gerilim, mutlaka yarattığınız her alternatif gerçeklikte bütün hikayelerinizi besleyebilecek sonsuz bir kaynaktır. Halkların içlerinde veya aralarında Politik gerilim yaratırken, gerilimde tarafların bazı temel ihtiyaçlarının rol oynamasına çalışın. Örneğin Tolaklar Soğuk Dağların doğusunda yaşayan ve madencilik yapan Gizduglu insanlarla bir problem yaşayabilir. Mesela Gizdugluların Maden ocakları Soğuk dağlardaki yer altı su kaynaklarını kirlettiği için Tolaklar ile Gizduglular arasında savaşlar olabilir.

Halkların tarihçelerinde böyle temel politik gerilim öğelerini bir kere iyi kurabilirseniz, oyunlarınıza veya hikayelerinize güçlü bir olay ve karakter kaynağı yaratmış olursunuz. Bu politik gerilimlere bol bol zaman ayırın

Aynı şekilde politik gerilimlerin tersine, halklar arası çıkar ilişkileri de oluşturabilirsiniz. Hatta aynı iki halk arasında bir tarihte savaş olup başka bir tarihte müttefik ilişkiler olabilir. Bu tür karmaşık politik örgüleri kurmak başta zor görünse de bu konularda bol bol beyin fırtınası yapıp deneyler yapmaktan çekinmeyin.

Gördüğünüz gibi bu yazı bünyesinde tamamen sıfırdan Tolaklar halkını uydurduk ve onları coğrafyamıza yerleştirip, pek çok oyun için gerekenden daha detaylı bir sosyal yapı ve tarihçe yarattık. Bu basit örnekte açık bıraktığımız pek çok detayda, daha sonraki iterasyonlarda eklenebilir.

Bu süreci bütün halklar için tamamladığınızda artık elinizde fizik kuralları ve coğrafyası tanımlı bir dünyada yaşayan, ticaret yapan, savaşan, barışan bir grup halk ve bu halkların tarihçeleri var. Başka bir deyişle elinizde bir süredir yaşamakta olan bir dünya var. Bu noktada tekrar gezgin şapkamızı takıp bu dünyada dolaşabilir ve herhangi bir mantıksızlık olup olmadığını gözden geçirebiliriz. Bu noktada yapacağınız en önemli kontrol bu dünyada güçlerin dengeli olup olmadığıdır.

Kısaca dünyanızda yaşayan her bir halka bakın. Bu halk bu dünyada var olabilir mi. Elindeki kaynakları bir diğer halk ele geçirmek ister mi. İsterse bu halk kendini olası bir saldırıya karşı savunabilir mi. Savunamazsa başka bir halkı kendini savunmak için kullanabilir mi. Anlaşmalar yapabilir mi.

Başka bir deyişle bu dünyada bu halkların şu anki hallerinde olmaya devam etmelerine yetecek güç dengesi var mı. Bu denge yoksa bu halklardan biri veya bir kaçı ya yok olmalı ya da yok olmak üzere.

Gelecek yazıda daha mikro kademeye inip, karakterler ve akıştan bahsedeceğim.

plazma - (2006 - 2011)